Zwolle heeft seksbranche amper in beeld en mist kennis en capaciteit voor controles

De gemeente Zwolle controleert seksbedrijven met een vergunning niet structureel op onveilige arbeidsomstandigheden en andere misstanden. Het gemeentelijke toezicht komt pas op gang na een melding. Het toezichtsteam heeft onvoldoende specifieke kennis en capaciteit om regelmatig controles uit te voeren.

Maak ons je Google-favoriet

Dat blijkt uit antwoorden van het stadsbestuur op vragen van het CDA. De partij stelde de vragen naar aanleiding van een rapport van het Sekswerk Meld- en Adviespunt (SMAP) van Soa Aids Nederland.

Intimidatie, uitbuiting en onveilig werk
Het meldpunt waarschuwt dat er landelijk weinig tot geen toezicht is op exploitanten van seksbedrijven. Daardoor kunnen volgens SMAP gemakkelijk misstanden ontstaan. Handhaving door de Belastingdienst of andere overheidsinstanties blijft uit.

In vier jaar behandelde het meldpunt 444 vragen en klachten. Een veilige werkomgeving was met 42 procent het meest genoemde onderwerp. In 2025 ging bijna een derde van de meldingen over exploitanten.

Sekswerkers meldden onder meer intimidatie, machtsmisbruik en financiële uitbuiting. Ook werden zij onder druk gezet om zonder condoom te werken, gevaarlijke klanten aan te nemen of persoonlijke informatie met klanten te delen. Andere klachten gingen over ongewenste aanrakingen, onveilige huisvesting, gedwongen aankopen en onbetaald werk.

Het rapport richt zich vooral op de opting-inregeling. Sekswerkers zijn daarbij formeel geen werknemer, maar ook geen zelfstandige. De exploitant houdt loonheffing in, maar draagt weinig werkgeversverantwoordelijkheid. Volgens SMAP versterkt dat de machtspositie van exploitanten. De voorwaarden die de vrijheid, privacy en vrijwilligheid van sekswerkers moeten beschermen, worden volgens het meldpunt regelmatig geschonden.

Nauwelijks zicht op sekswerk zonder vergunning
De landelijke meldingen zeggen niets over afzonderlijke seksbedrijven in Zwolle. Ze waren voor het CDA wel aanleiding om te vragen hoe het plaatselijke toezicht is geregeld. Op de vraag of sekswerkers tussen wal en schip vallen doordat geen instantie duidelijk verantwoordelijk is, geeft het stadsbestuur geen rechtstreeks antwoord. De gemeente stelt dat meldingen worden onderzocht, maar dat toezicht lastig is doordat veel sekswerk vanuit woningen plaatsvindt.

Zwolle telt vier seksbedrijven met een vergunning. Hoe groot het onvergunde deel van de branche is, weet de gemeente niet. Bij een korte telling op één advertentiesite werden in de laatste twee weken van januari vorig jaar 76 unieke advertenties voor onvergund sekswerk in Zwolle gevonden. Andere websites, berichtenplatform Telegram en het darkweb zijn niet onderzocht. De gemeente verwacht daarom dat het werkelijke aantal advertenties aanzienlijk hoger ligt.

Bij het gemeentelijke toezichtsteam kwam vorig jaar slechts één melding binnen. Dat gold ook voor de eerste helft van dit jaar. Via andere kanalen ontving de gemeente vorig jaar twintig en dit jaar zeven anonieme meldingen. Die gingen meestal over onvergund sekswerk vanuit woningen. Na onderzoek bleek bij één melding daadwerkelijk sprake van misstanden.

De politie spoort gedwongen sekswerk, mensenhandel en seksuele uitbuiting op. Ook leggen maatschappelijk werkers contact met sekswerkers bij bedrijven met een vergunning en via internet. Dat staat los van de reguliere controles door gemeentelijke toezichthouders, want die vinden niet structureel plaats. Ook wordt bij een controle niet standaard met de sekswerkers gesproken.

Specialistische boa nog slechts een wens
Het stadsbestuur erkent dat het toezicht beter kan en werkt aan nieuw beleid voor de sekswerkbranche. Ook wil de gemeente het toezichtsteam uitbreiden met een gespecialiseerde buitengewoon opsporingsambtenaar voor vergund en onvergund sekswerk. Of en wanneer die er komt, staat niet in de beantwoording.

De politie draagt het toezicht op de sekswerkbranche in Oost-Nederland de komende tijd over aan de gemeenten. Tot 1 januari 2028 krijgen zij daarbij ondersteuning van de politie. Daarna moet Zwolle het toezicht zelfstandig kunnen uitvoeren.