Hanza! vanaf vandaag ter inzage: Zwollenaren krijgen vooral uitgelegd hoe weinig ze te zeggen hebben

Bij de stembus bepalen Zwollenaren wie de stad bestuurt. Daarna krijgen zij met de nieuwe participatieverordening vooral beter uitgelegd hoe weinig zij over gemeentelijke plannen te zeggen hebben. De gemeente bepaalt of inwoners mogen meepraten, waarover dat gebeurt en hoeveel hun mening uiteindelijk waard is.

Maak ons je Google-favoriet

De ontwerpverordening ligt vanaf vandaag zes weken ter inzage. Zwolle moet de nieuwe regels uiterlijk op 1 januari 2027 hebben vastgesteld. Daarmee wordt de huidige inspraakverordening vervangen en legt de gemeente vast hoe inwoners worden betrokken bij de voorbereiding, uitvoering en beoordeling van beleid.

Veel extra invloed levert dat niet op. De verordening legt vooral vast wat de gemeente nu al doet. De belangrijkste verandering is dat vooraf duidelijker moet worden gemaakt hoeveel invloed inwoners krijgen en achteraf moet worden uitgelegd wat met hun inbreng is gedaan.

Gemeente bepaalt hoeveel inwoners te zeggen krijgen
De gemeenteraad, het college en de burgemeester mogen voor hun eigen plannen zelf bepalen of inwoners mogen meepraten. Ook bepalen zij waarover dat gebeurt. Participatie is onder meer uitgesloten bij spoedeisende plannen, kleine wijzigingen en lopende uitvoerings- of evaluatietrajecten.

Wanneer inwoners wel worden betrokken, kiest de gemeente vooraf uit drie niveaus. Bij het laagste niveau neemt zij alleen kennis van de uitkomsten en bekijkt zij daarna of daar iets mee wordt gedaan. Bij het tweede niveau telt de inbreng zwaar mee. Alleen bij het hoogste niveau belooft de gemeente de uitkomsten over te nemen, zolang die binnen de vooraf vastgestelde inhoudelijke, financiële en procedurele grenzen passen.

De gemeente kan bij ieder plan voor het laagste niveau kiezen. Inwoners mogen dan hun mening geven, maar hebben geen enkele zekerheid dat daar iets mee gebeurt. Zelfs van een vooraf toegezegd niveau kan de gemeente later om zwaarwegende redenen afwijken.

Meepraten binnen vooraf bepaalde grenzen
De Zwolse participatieaanpak Hanza! moet ervoor zorgen dat inwoners vroeg worden betrokken, informatie krijgen en weten wie uiteindelijk beslist. Voor ieder traject moet een plan worden gemaakt waarin staat waarover mensen mogen meepraten en of zij mogen meedenken, meewerken of meebeslissen.

De ruimte daarvoor is echter vooraf begrensd. In Hanza! staat dat de inhoudelijke kaders niet ter discussie staan. Die worden alleen met inwoners gecontroleerd en kunnen eventueel worden aangescherpt. Zwollenaren mogen daardoor vooral oplossingen aandragen binnen grenzen die de gemeente al heeft bepaald.

Na afloop schrijft de initiatiefnemer zelf een openbaar verslag. Dat kan de gemeente zijn, maar ook een projectontwikkelaar of andere organisatie. Inwoners mogen op dat verslag reageren, maar hoeven er niet mee in te stemmen voordat een besluit wordt genomen.

Bij veel reacties hoeft bovendien niet iedere reactie afzonderlijk te worden opgenomen. De initiatiefnemer mag zelf de rode draad eruit halen. Daardoor hoeft in het verslag niet per voorstel of bezwaar te staan wat ermee is gedaan en waarom het wel of niet is overgenomen.

Niet vrijblijvend, maar ook niet afdwingbaar
Hanza! noemt zichzelf “niet vrijblijvend”. Wanneer de aanpak niet zorgvuldig is gevolgd, zou een deel van het proces opnieuw moeten worden uitgevoerd. De verordening bevat echter geen aparte mogelijkheid voor inwoners om dat af te dwingen. Ook staat er niet wie beslist of het proces onvoldoende zorgvuldig is verlopen.

De aanpak moet het meepraten daarmee vooral beter voorbereiden, uitleggen en vastleggen. Inwoners krijgen eerder informatie en kunnen beter zien hoe een besluit tot stand is gekomen. Een recht om over de belangrijkste keuzes mee te beslissen, krijgen zij niet.

Dat bleek eerder bij de rechtszaken over het azc in De Tippe. Omwonenden werden pas betrokken nadat de locatie was gekozen. De rechtbank oordeelde dat Hanza! niet bepaalt hoeveel invloed inwoners krijgen, maar alleen hoe het meepraten wordt georganiseerd. Het gerechtshof stelde later vast dat de gemeente de regels bij het aanwijzen van de locatie niet hoefde te volgen. De gevolgde werkwijze was volgens het hof wel ongelukkig, maar niet onrechtmatig.

Hanza! krijgt met de nieuwe verordening een formelere plaats. Dat verandert niet dat de gemeente nog altijd kan besluiten inwoners niet over de hoofdkeuze te laten meepraten. Zij kan eerst een locatie of richting kiezen en de omgeving daarna alleen betrekken bij de uitvoering.

Eigen plannen blijven afhankelijk van de gemeente
Ook inwoners die zelf een plan hebben, blijven afhankelijk van de bereidheid van de gemeente. Zij kunnen om geld, ruimte, advies of ambtelijke hulp vragen. De gemeente kan die steun geven, maar is daartoe niet verplicht.

Hetzelfde geldt voor het uitdaagrecht. Daarmee kunnen inwoners en organisaties voorstellen om een gemeentelijke taak beter, anders of goedkoper uit te voeren. Zij moeten onder meer aantonen dat er voldoende kennis, draagvlak en geld is en dat de kwaliteit op langere termijn kan worden gegarandeerd. Het stadsbestuur kan een voorstel ook afwijzen wanneer het overnemen van de taak “om andere redenen onwenselijk” wordt gevonden.

Een ruimere regeling voor plannen van inwoners en het uitdaagrecht komt er voorlopig niet. De gemeente wil in 2027 voor 121.000 euro een projectleider aanstellen, onderzoek doen en een proef beginnen. Een verdere uitbreiding wordt uiterlijk in 2029 in een aangepaste verordening verwerkt.

Beperkte participatie over de participatieverordening
Over de verordening zelf sprak de gemeente met eigen medewerkers en een beperkte groep vertegenwoordigers van onder meer de Seniorenraad, Platform Duurzaam Zwolle, wijkorganisaties en maatschappelijke organisaties. Die gesprekken gingen vooral over hulp bij plannen van inwoners en het uitdaagrecht. Hoeveel invloed Zwollenaren moeten krijgen op plannen van de gemeente zelf, stond daarbij nauwelijks ter discussie.

Iedereen kan nu nog een reactie op het ontwerp indienen. Het college bepaalt daarna of de verordening wordt aangepast. Vervolgens neemt de gemeenteraad het definitieve besluit.